10 września obchodzony jest Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom (World Suicide Prevention Day). Ustanowiony przez Międzynarodowe Towarzystwo Zapobiegania Samobójstwom (IASP) we współpracy z WHO, obchodzony jest na całym świecie od 2003 roku, a w Polsce - od 2018.
Hasło przewodnie kampanii WHO na lata 2024-2026 brzmi: „Zmiana narracji na temat samobójstw", a hasło polskiej IX edycji kampanii „Życie Warte Jest Rozmowy" to w tym roku „Siła relacji".
Główną myślą tegorocznych obchodów jest fakt, że relacje ratują ludzkie życie. To dzięki nim - dzięki obecności bliskich, znajomych, sąsiadów, nauczycieli, kolegów z pracy - do wielu tragedii nie dochodzi.
Skala zjawiska w Polsce
Według danych Komendy Głównej Policji w 2024 roku w Polsce odnotowano 4845 samobójstw oraz 15 133 próby samobójcze.
Codziennie w Polsce 13 osób odbiera sobie życie, a sześcioro dzieci podejmuje próbę samobójczą.
To liczby, które trudno unieść. Za każdą z nich stoi konkretna osoba, konkretna rodzina, konkretne otoczenie, które mierzy się później z rozpaczą, poczuciem winy i pytaniami bez odpowiedzi.
Samobójstwo pozostaje jedną z częstszych przyczyn przedwczesnych zgonów, którym można zapobiec. Dlatego temat zapobiegania nie jest zarezerwowany wyłącznie dla specjalistów - dotyczy każdego z nas.
Dlaczego rozmowa ma znaczenie
Przez lata pokutowało przekonanie, że rozmowa o samobójstwie może „naprowadzić" kogoś na tę myśl. Badania jednoznacznie pokazują, że jest odwrotnie.
Pytanie wprost: „Czy myślisz o tym, żeby zrobić sobie krzywdę?" nie zwiększa ryzyka. Częściej daje ulgę - że ktoś dostrzega skalę cierpienia i otwiera przestrzeń, w której można nazwać coś, co dotąd pozostawało ukryte.
Zmiana narracji, o której mówi WHO, zaczyna się od bardzo konkretnej rzeczy: od gotowości do rozmowy nawet wtedy, gdy nie znamy odpowiedzi. Nie trzeba być specjalistą, żeby zapytać, jak druga osoba się dzisiaj czuje. Nie trzeba mieć gotowych rozwiązań, żeby po prostu być obok.
Kiedy warto reagować pilnie
Sygnałami, których nie należy bagatelizować, są między innymi:
- wypowiedzi o braku sensu życia, o tym, że „lepiej byłoby zniknąć", że „wszyscy będą mieli spokój",
- żegnanie się, rozdawanie ważnych rzeczy, porządkowanie spraw w nietypowy sposób,
- wycofanie z relacji, nagła zmiana zachowania,
- nasilenie objawów depresji, silny lęk, bezsenność, poczucie beznadziei,
- wcześniejsze próby samobójcze w historii.
W takich sytuacjach nie warto zostawiać osoby samej. Warto mówić spokojnie, nie oceniać, nie zawstydzać, nie obiecywać zachowania tajemnicy, jeśli zagrożone jest życie.
Numery pomocy dostępne w Polsce
- 116 123telefon zaufania dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym,
- 116 111telefon zaufania dla dzieci i młodzieży,
- 800 12 12 12telefon zaufania dla dzieci Rzecznika Praw Dziecka (czynny całą dobę),
- 800 70 2222Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym.
Rzetelną wiedzę i wskazówki dla osób w kryzysie, ich bliskich oraz osób po stracie można znaleźć na platformie Życie Warte Jest Rozmowy (zwjr.pl) prowadzonej przez Polskie Towarzystwo Suicydologiczne. Pełną listę numerów pomocowych znajdziesz także na naszej stronie: numery pomocowe.
Co możemy zrobić 10 września - i każdego dnia
Nie musimy organizować kampanii, żeby wziąć udział w tym dniu. Wystarczy:
- zadzwonić do kogoś, o kim od dawna nie mieliśmy wieści,
- zapytać kogoś w pracy albo w rodzinie, jak się czuje - i naprawdę wysłuchać odpowiedzi,
- odpisać na wiadomość, którą odkładaliśmy,
- udostępnić informację o numerach pomocy - może dotrzeć do osoby, która teraz jej potrzebuje,
- przypomnieć sobie, że nasza obecność też jest częścią czyjejś sieci wsparcia.
Zmiana narracji na temat samobójstw zaczyna się od zmiany codziennych rozmów. Od uznania, że pytanie „jak się masz?" może być czymś więcej niż uprzejmym zwrotem.
Wsparcie w QMEDICA
Jeśli Ty lub ktoś bliski mierzy się z myślami rezygnacyjnymi, długotrwałym obniżeniem nastroju, poczuciem beznadziei albo kryzysem, który utrudnia codzienne funkcjonowanie - warto sięgnąć po profesjonalne wsparcie.
W QMEDICA Psychoterapia w Białymstoku prowadzimy konsultacje psychologiczne i psychoterapię dorosłych, młodzieży i dzieci. Pierwsza konsultacja może być spokojną przestrzenią do przyjrzenia się temu, co się dzieje, i wspólnego zastanowienia się, jakie formy pomocy mogą być pomocne.
Nie trzeba być w skrajnym kryzysie, żeby skorzystać z konsultacji. Nie trzeba mieć pewności, że „to wystarczający powód". Wystarczy poczucie, że coś jest ważne.
Autor: zespół QMEDICA Psychoterapia. Tekst ma charakter psychoedukacyjny i informacyjny. Nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.
Rejestracja odpowie na pytania, pomoże wybrać specjalistę i umówić termin - rozmowa do niczego nie zobowiązuje.
Wszystkie przyciski są klikalne - telefon rozpocznie połączenie, a WhatsApp i e-mail otworzą się z przygotowaną wiadomością.
Dorosłe dzieci alkoholików – jak doświadczenia z domu mogą wpływać na relacje w dorosłości?
W relacji często nie kłócą się tylko dwie osoby – czasem spotykają się także dwa różne sposoby przeżywania emocji. Jedna osoba potrzebuje mówić od razu, druga potrzebuje ciszy. Wyjaśniamy, na czym polega problem z komunikacją w związku, jak różne style radzenia sobie z emocjami mogą osłabiać rozmowę i kiedy warto sięgnąć po wsparcie specjalisty.
Problem z komunikacją w związku – jak różne style radzenia sobie z emocjami mogą osłabiać rozmowę?
W relacji często nie kłócą się tylko dwie osoby – czasem spotykają się także dwa różne sposoby przeżywania emocji. Jedna osoba potrzebuje mówić od razu, druga potrzebuje ciszy. Wyjaśniamy, na czym polega problem z komunikacją w związku, jak różne style radzenia sobie z emocjami mogą osłabiać rozmowę i kiedy warto sięgnąć po wsparcie specjalisty.
Jak wspierać bliską osobę, która mierzy się z depresją?
Kiedy ktoś bliski mierzy się z depresją, łatwo poczuć, że to też nasza walka. Chcemy coś zrobić, ulżyć, znaleźć rozwiązanie – a jednocześnie szybko może pojawić się bezradność. Wyjaśniamy, jak wspierać osobę z depresją, co mówić, czego unikać, kiedy reagować pilnie i jak być obok, nie biorąc na siebie cudzego leczenia.