Lęk przed bliskością – dlaczego chcemy relacji, a jednocześnie się ich boimy?

Lęk przed bliskością to doświadczenie, które dotyczy więcej osób, niż mogłoby się wydawać.

Bliskość jest jedną z tych rzeczy, których wiele osób bardzo potrzebuje, a jednocześnie właśnie ona potrafi budzić silny niepokój.

Chcemy być ważni dla kogoś. Chcemy czuć więź. Chcemy relacji, w której można być sobą, oprzeć się, poczuć zrozumienie.

A jednocześnie bywa, że kiedy ktoś naprawdę się zbliża, pojawia się napięcie. Wycofanie. Ostrożność. Potrzeba dystansu. Albo wewnętrzny chaos, którego trudno od razu wyjaśnić.

To może być dezorientujące. Zwłaszcza wtedy, gdy z jednej strony tęsknimy za bliskością, a z drugiej – nie umiemy w niej spokojnie wytrwać.

Nie zawsze chodzi o to, że ktoś „nie nadaje się do relacji”. Nie zawsze też oznacza to brak uczuć czy brak gotowości do bycia z drugim człowiekiem.

Często jest to raczej ślad wcześniejszych doświadczeń. Sposób, w jaki nauczyliśmy się chronić siebie, kiedy relacja zaczyna stawać się naprawdę ważna.

1. Dlaczego pojawia się lęk przed bliskością?

Bliskość nie jest tylko czymś przyjemnym. Jest też sytuacją, w której stajemy się bardziej odsłonięci.

Im bardziej ktoś jest dla nas ważny, tym więcej może znaczyć jego obecność, reakcje, słowa, dystans czy milczenie. A to sprawia, że wraz z potrzebą więzi może pojawić się również lęk.

Lęk przed odrzuceniem. Przed rozczarowaniem. Przed utratą. Przed tym, że znów będziemy musieli mierzyć się z czymś, co już kiedyś bolało.

U niektórych osób lęk przed bliskością jest bardzo wyraźny. U innych – bardziej ukryty.

Może nie być przeżywany jako „boję się bliskości”, ale raczej jako drażliwość, wycofanie, chłód, trudność w zaufaniu albo wewnętrzne napięcie pojawiające się wtedy, gdy relacja robi się bardziej realna.

To właśnie dlatego czasem można bardzo chcieć być z kimś blisko i jednocześnie zachowywać się tak, jakby ta bliskość była zagrożeniem.

2. Skąd może brać się ta trudność?

Nie ma jednej odpowiedzi. U różnych osób może wyglądać to inaczej.

Czasem źródłem są doświadczenia z wcześniejszych relacji – takich, w których bliskość wiązała się z bólem, niestabilnością, nieprzewidywalnością albo zranieniem.

Czasem chodzi o to, czego ktoś nauczył się dużo wcześniej. Na przykład o doświadczenie, że emocje nie były mile widziane. Że potrzeby nie spotykały się z odpowiedzią. Że trzeba było być silnym, samowystarczalnym albo bardzo ostrożnym.

Bywa też, że trudność z bliskością pojawia się po konkretnym kryzysie w relacji. To, że para została razem, nie zawsze oznacza, że wszystko od razu wraca na swoje miejsce. Czasem decyzja o pozostaniu jest początkiem, nie zakończeniem.

Po kryzysie może pojawić się ulga, ale obok niej często zostaje też napięcie. Niepewność. Ostrożność. Trudność w byciu tak blisko jak wcześniej.

Bo coś już zostało poruszone. Coś pękło. Coś przestało być oczywiste.

I nawet jeśli relacja trwa dalej, poczucie bezpieczeństwa może potrzebować czasu, żeby zacząć się odbudowywać.

3. Kiedy bliskość zaczyna być trudna?

Nie zawsze od razu.

Czasem początek relacji bywa lekki. Jest zaciekawienie. Nadzieja. Poczucie, że przy tej osobie może wydarzyć się coś ważnego i dobrego.

Trudność pojawia się dopiero później. Wtedy, gdy relacja przestaje być tylko możliwością, a zaczyna naprawdę znaczyć.

Kiedy pojawia się większe przywiązanie. Większa otwartość. Większe ryzyko, że można zostać zranionym. To właśnie wtedy niektóre osoby zaczynają mocniej odczuwać napięcie. Trudniej im zaufać. Trudniej mówić wprost o potrzebach. Trudniej wytrzymać bliskość bez potrzeby wycofania się choć na chwilę.

Z zewnątrz może to wyglądać jak chłód albo brak zaangażowania. Ale od środka często jest to coś zupełnie innego.

Nie obojętność. Tylko lęk.

4. Chęć bliskości i potrzeba dystansu mogą istnieć jednocześnie

To jeden z trudniejszych momentów w relacjach.

Ktoś chce być blisko. Tęskni. Potrzebuje więzi.
A jednocześnie, gdy ta więź staje się realna, uruchamia się potrzeba odsunięcia się, schowania, odzyskania kontroli albo ochrony siebie.

To właśnie wtedy lęk przed bliskością bywa najsilniejszy – choć z zewnątrz może wyglądać jak chłód albo niezdecydowanie.

To wewnętrzne pęknięcie bywa bardzo męczące. Także dla drugiej strony, która może nie rozumieć, dlaczego raz jest bliskość, a raz nagły dystans.

To, że ktoś raz szuka bliskości, a innym razem się wycofuje, nie musi świadczyć o braku uczuć. Często pokazuje raczej, że relacja uruchamia coś głębszego niż sama bieżąca sytuacja.

Że obok teraźniejszości w relacji obecne są też wcześniejsze doświadczenia. Nie zawsze nazwane. Nie zawsze od razu widoczne. Ale wciąż wpływające na to, jak przeżywana jest bliskość.

5. Lęk przed bliskością a lęk przed utratą siebie

U części osób trudność nie dotyczy tylko lęku przed odrzuceniem. Czasem chodzi również o obawę, że w relacji trzeba będzie zrezygnować z siebie.

Za bardzo się dopasować. Za dużo znieść. Przestać słyszeć własne granice.

Wtedy nawet dobra, ważna relacja może budzić napięcie. Nie dlatego, że jest niewłaściwa. Tylko dlatego, że bliskość sama w sobie uruchamia pamięć o tym, że kiedyś kosztowała za dużo.

6. Czy to znaczy, że ktoś nie potrafi tworzyć relacji?

Nie.

Lęk przed bliskością nie oznacza, że ktoś nie umie kochać. Nie oznacza też, że nie może budować więzi.

Często oznacza po prostu, że bliskość dotyka w nim miejsc szczególnie wrażliwych. Takich, które potrzebują czasu. Uważności. Lepszego rozumienia siebie.

A czasem także spokojnego przyjrzenia się temu, co dzieje się w relacjach, gdy zaczynają być naprawdę ważne.

Samo zauważenie tego mechanizmu bywa już czymś istotnym. Bo kiedy człowiek przestaje patrzeć na siebie przez pryzmat „ze mną jest coś nie tak”, łatwiej zobaczyć, że wiele reakcji ma swoje źródło.

A to zwykle porządkuje więcej, niż się na początku wydaje.

7. Co może pomagać?

Nie szybkie odpowiedzi. Nie ocenianie siebie. Nie zmuszanie się do tego, żeby „wreszcie przestać się bać”.

Często bardziej pomocne jest zatrzymanie się przy kilku pytaniach:

• Co dokładnie uruchamia we mnie napięcie w bliskości?
• W jakich momentach najczęściej się wycofuję?
• Czego wtedy próbuję uniknąć?
• Co bliskość oznacza dla mnie – dziś, a z czym mogła kojarzyć się kiedyś?

Nie po to, żeby natychmiast wszystko wyjaśnić. Bardziej po to, żeby zacząć widzieć w swoich reakcjach sens. Bo to, co nazwane, zwykle staje się trochę mniej przytłaczające.

8. Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Lęk przed bliskością nie zawsze wymaga pomocy z zewnątrz. Czasem porządkuje się sam, w toku życia i bezpiecznych doświadczeń relacyjnych.

Bywa jednak, że napięcie powtarza się w kolejnych związkach, utrudnia bycie blisko z drugą osobą albo wpływa na codzienne funkcjonowanie.

Wtedy konsultacja ze specjalistą może pomóc lepiej zrozumieć, skąd biorą się te reakcje i jakie formy wsparcia mogą być odpowiednie.

Czasem pomocna okazuje się terapia indywidualna. Czasem terapia par – szczególnie wtedy, gdy trudność z bliskością wpływa na konkretną relację i obie osoby chcą lepiej się rozumieć.

Jeśli rozpoznajesz w tym opisie swoje doświadczenia, w Qmedica w Białymstoku oferujemy konsultacje psychologiczne, psychoterapię indywidualną dla dorosłych oraz terapię par.

9. Na koniec

To, że ktoś pragnie relacji, a jednocześnie boi się bliskości, nie jest sprzecznością. U wielu osób taka trudność pojawia się właśnie wtedy, gdy relacja staje się naprawdę ważna.

Bliskość nie zawsze od razu daje spokój. Nie zawsze od razu jest bezpieczna. Nie zawsze przychodzi łatwo. Czasem najpierw uruchamia to, co kruche. To, co niepewne. To, co kiedyś musiało się nauczyć chronić.

I właśnie dlatego lęk przed bliskością nie musi być dowodem na brak uczuć. Często jest raczej śladem tego, jak bardzo relacja jest ważna – i jak wiele porusza.

FAQ

Najczęściej zadawane pytania:

Potrzebujesz wsparcia? 

Chcesz się czegoś dowiedzieć lub po prostu porozmawiać? Jesteśmy tu dla Ciebie.

Może Cię zainteresować: